محاسبه سهمالارث
وراث و ترکه
وراث زنده در زمان فوت را مشخص کنید. وارد کردن مبلغ ترکه اختیاری است؛ بدون آن، سهمها به کسر و درصد نمایش داده میشوند.
طبقات ارث
قانون مدنی وراث نسبی را در سه طبقه قرار میدهد و تا وقتی از طبقه اول کسی وجود دارد، طبقات بعد ارث نمیبرند:
- طبقه اول: پدر، مادر، فرزندان و نوادگان
- طبقه دوم: اجداد، برادران و خواهران و فرزندان آنها
- طبقه سوم: عموها، عمهها، داییها، خالهها و فرزندان آنها
همسر در کنار هر یک از این طبقات ارث میبرد و سهم او فقط به وجود یا نبود فرزند یا نوه بستگی دارد.
سهم فرضی و سهم به قرابت
برخی وراث «سهم فرضی» دارند؛ یعنی کسر معینی که قانون تعیین کرده است، مانند یکهشتم برای زوجه در صورت وجود فرزند. برخی دیگر «به قرابت» ارث میبرند؛ یعنی باقیمانده ترکه پس از سهمهای فرضی به آنها میرسد. پسران همیشه به قرابت ارث میبرند.
با وجود پسر: باقیمانده پس از سهم همسر و ابوین، به نسبت ۲ به ۱ میان پسران و دختران تقسیم میشود.
رد و کسر نقص
اگر متوفی فقط دختر داشته باشد و جمع سهمهای فرضی کمتر از کل ترکه شود، باقیمانده به نسبت همان سهمها میان دختران و ابوین «رد» میشود و همسر از آن سهمی ندارد. اگر جمع سهمها از کل ترکه بیشتر شود، کسری فقط از سهم دختران کم میشود و سهم همسر و ابوین دستنخورده میماند.
پیش از تقسیم: دیون، مهریه و وصیت
آنچه میان وراث تقسیم میشود ترکه خالص است. ابتدا هزینه کفن و دفن و دیون متوفی، از جمله مهریه همسر، پرداخت میشود؛ سپس وصیت تا یکسوم باقیمانده اجرا میشود و آنچه میماند میان وراث تقسیم میگردد.
پس از محاسبه
سهم رسمی وراث در گواهی انحصار وراثت مشخص میشود و انتقال اموال به نام وراث به پرداخت مالیات بر ارث نیاز دارد. اگر ترکه شامل ملک است، ممکن است به خدمات امور ملکی و ثبتی هم نیاز پیدا کنید؛ و اگر مهریهای از ترکه قابل مطالبه است، مبلغ بهروز آن را با ماشینحساب مهریه برآورد کنید.
پرسشهای متداول
پاسخ کوتاه به پرسشهای پرتکرار درباره تقسیم ارث
این ابزار سهم کدام وراث را محاسبه میکند؟
سهم همسر، پدر، مادر، پسران و دختران متوفی را، که همراه با همسر وراث طبقه اولاند. اگر هیچیک از وراث طبقه اول وجود نداشته باشد، فقط سهم همسر محاسبه میشود و باقیمانده بهعنوان سهم طبقات بعد نمایش داده میشود.
سهم همسر از ارث چقدر است؟
اگر متوفی فرزند داشته باشد، سهم شوهر یکچهارم و سهم زن یکهشتم ترکه است؛ و اگر فرزند نداشته باشد، سهم شوهر یکدوم و سهم زن یکچهارم. اگر متوفی چند همسر داشته باشد، سهم زوجه به تساوی میان آنها تقسیم میشود (مواد ۹۱۳ و ۹۴۲ قانون مدنی).
آیا زن از زمین و ساختمان هم ارث میبرد؟
بله. از اصلاح قانون مدنی در سال ۱۳۸۷، زن از عین اموال منقول و از قیمت اموال غیرمنقول، اعم از زمین و ساختمان، ارث میبرد (ماده ۹۴۶ قانون مدنی).
چرا سهم پسر دو برابر دختر است؟
قانون مدنی مقرر کرده است که اگر فرزندان متوفی پسر و دختر باشند، هر پسر دو برابر هر دختر ارث میبرد (ماده ۹۰۷ قانون مدنی). اگر متوفی فقط دختر داشته باشد، دختران سهم فرضی دارند و ممکن است باقیمانده ترکه نیز به آنها رد شود.
حاجب چیست و چه اثری دارد؟
اگر پدر متوفی زنده باشد، وجود دو برادر، یا یک برادر و دو خواهر، یا چهار خواهرِ تنی یا پدری، سهم مادر را کاهش میدهد: وقتی متوفی فرزند ندارد، سهم مادر از یکسوم به یکششم میرسد؛ و وقتی فقط دختر دارد، مادر از رد باقیمانده سهمی نمیبرد. این برادران و خواهران خودشان ارث نمیبرند (مواد ۸۹۱ و ۸۹۲ قانون مدنی).
بدهیها، مهریه و وصیت متوفی چه میشود؟
پیش از تقسیم ترکه، ابتدا هزینه کفن و دفن و دیون متوفی، از جمله مهریه همسر، پرداخت میشود و سپس وصیت تا یکسوم باقیمانده اجرا میشود. وصیت بیش از یکسوم فقط با تنفیذ ورثه نافذ است (مواد ۸۴۳ و ۸۶۹ قانون مدنی).
اگر یکی از فرزندان پیش از متوفی فوت کرده باشد، فرزندانش ارث میبرند؟
اگر متوفی دستکم یک فرزند زنده داشته باشد، نوهها ارث نمیبرند. اما اگر هیچ فرزند زندهای نداشته باشد، نوهها قائممقام پدر یا مادر خود میشوند و سهم او را میبرند (ماده ۹۱۱ قانون مدنی). این حالت دوم در این ابزار محاسبه نمیشود.
آیا نتیجه این ابزار جای گواهی انحصار وراثت را میگیرد؟
خیر. وراث و سهم هر یک بهطور رسمی در گواهی انحصار وراثت مشخص میشود که از شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی صادر میشود. این ابزار فقط برای برآورد و آشنایی با قواعد تقسیم است.