محاسبه مهریه به نرخ روز
مهریه وجه رایج بر پایه نسبت شاخص سالانه‌ی سال قبل از پرداخت به شاخص سال وقوع عقد.
مشخصات مهریه
مهریه وجه رایج بر پایه سال شمسی محاسبه میشود؛ ماه عقد و ماه پرداخت در فرمول قانونی اثری ندارند.
این محاسبه‌گر چه کاری انجام میدهد؟
اگر مهریه در عقدنامه «وجه رایج» باشد — یعنی مبلغی به ریال یا تومان — با گذشت سال‌ها قدرت خرید آن تغییر میکند. تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی اجازه میدهد این مبلغ متناسب با تغییر شاخص بها به‌روز شود. این ابزار همان فرمول را اجرا میکند و همه اعداد میانی را نشان میدهد تا بتوانید محاسبه را دستی بازبینی کنید.
نحوه محاسبه
ماده ۲ آییننامه اجرایی، متوسط شاخص بها در سال قبل را بر متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد تقسیم میکند و در مهریه مندرج در عقدنامه ضرب میکند:
مهریه به نرخ روز = مهریه عقدنامه × شاخص سالِ قبل از پرداخت ÷ شاخص سال وقوع عقد
بنابراین برای پرداخت در سال ۱۴۰۵، شاخص سال ۱۴۰۴ مبناست. اگر مهریه باید از ترکه زوج متوفی پرداخت شود، ماده ۳ آییننامه تاریخ فوت را مبنا قرار میدهد و شاخص سال پیش از فوت اعمال میشود.
نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۴/۲۸ اداره کل حقوقی قوه قضاییه تأکید کرده که در مهریه، منظور از «شاخص سالانه» سال شمسی است. به همین دلیل این ابزار ماه عقد و ماه پرداخت را نمی‌پرسد.
مبنای قانونی
- تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، مصوب ۱۳۷۶
- ماده ۲ آییننامه اجرایی، مصوب ۱۳۷۷/۲/۱۳ هیئت وزیران — فرمول شاخص
- ماده ۳ همان آییننامه — مبنا بودن تاریخ فوت در مطالبه از ترکه
- نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۵۶ — سال شمسی بودن شاخص در مهریه
تفاوت این محاسبه با خسارت تأخیر تأدیه
این دو یکی نیستند. در خسارت تأخیر تأدیه مبنا ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی و جدول ماهانه است؛ در مهریه مبنا آییننامه ماده ۱۰۸۲ و جدول سالانه. بانک مرکزی هم این دو را به‌صورت دو مجموعه‌ی مستقل اعلام میکند. نسخه پیشین این ابزار به‌جای شاخص سالانه‌ی مخصوص مهریه، از شاخص وابسته به ماه عقد و ماه پرداخت استفاده می‌کرد؛ در نتیجه مبنای زمانی و نوع شاخص با فرمول مقرر برای مهریه متفاوت بود و در بسیاری از نمونه‌ها مبلغ را به‌طور قابل توجهی بیشتر نشان می‌داد.
نکات مهم
- مهریه سکه شاخصگذاری نمیشود؛ ارزش آن با قیمت روز سکه سنجیده میشود.
- اگر زوجین در زمان ازدواج بر شیوه دیگری توافق کرده باشند، همان توافق اعمال میشود.
- به‌روزرسانی مهریه مبلغ دین را تعیین میکند؛ نحوه پرداخت و دعوای اعسار موضوع جداگانه‌ای است.
- برای سالی که شاخص آن در سامانه ثبت نشده، ابزار عمداً هیچ عددی نمی‌سازد.
مطالعه بیشتر
برای مراحل عملی مطالبه، چگونه مهریه را مطالبه کنیم؟ را بخوانید؛ سایر مطالب در مقاله‌های مهریه آمده است. اگر مهریه بخشی از دیون متوفی است، در محاسبه سهم‌الارث میتوانید آن را از ترکه کسر کنید.
منبع داده
اعداد سالهای ۱۳۱۵ تا ۱۳۹۸ از بخشنامه رئیس کل بانک مرکزی درباره اعداد شاخص سالانه جهت محاسبه مهریه (ثبت ۹۹/۲۵۶۰، مورخ ۱۳۹۹/۰۱/۱۰، سال پایه ۱۳۹۵ = ۱۰۰) رونویسی شدهاند.
شاخصهای سالانه تا ۱۴۰۱ با جدول پیوست نامه ۱۰۸۹۹/۰۲ بانک مرکزی (۱۴۰۲/۰۱/۲۲)، ابلاغ‌شده با ۱۰۰/۴۹۴۶/۹۰۰۰ قوه قضاییه (۱۴۰۲/۰۱/۲۸)، تطبیق داده شدهاند. فایل مورد بررسی، بازنشر پیوست رسمی است؛ نسخه دریافت‌شده مستقیماً از میزبان بانک مرکزی نیست و در جزئیات منبع هم با همین عنوان ثبت شده است.
اعداد ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ بیرون از پوشش این سند‌اند و همچنان از میانگین داده‌های ماهانه برآورد شدهاند؛ این سند آنها را تأیید نمی‌کند. هر نتیجه‌ای که یکی از این سال‌ها را به کار ببرد موقت علامت می‌خورد و ابزار دقیقاً میگوید کدام شاخص علت آن است. نسخه داده: ۲۰۲۶-۰۹-۲۱.۱.
پرسش‌های متداول
پاسخ کوتاه به پرسش‌های پرتکرار درباره محاسبه مهریه به نرخ روز
مبنای قانونی محاسبه مهریه به نرخ روز چیست؟
تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مصوب ۱۳۷۶ و آییننامه اجرایی آن مصوب ۱۳۷۷. بر این پایه، اگر مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی محاسبه و پرداخت میشود، مگر اینکه زوجین بهگونه دیگری توافق کرده باشند.
شاخص کدام سال مبنا قرار میگیرد؟
ماده ۲ آییننامه، «متوسط شاخص بها در سال قبل» را بر «متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد» تقسیم میکند. یعنی برای پرداخت در سال ۱۴۰۵، شاخص سال ۱۴۰۴ مبناست، نه شاخص ۱۴۰۵ و نه شاخص ماه پرداخت. نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۴/۲۸ هم تأکید کرده که در مهریه منظور از شاخص سالانه، سال شمسی است.
چرا ماه عقد و ماه پرداخت پرسیده نمیشود؟
چون در مهریه، ماه اثری در محاسبه ندارد. فرمول آییننامه فقط با سال شمسی کار میکند. جدول ماهانهای که در محاسبه خسارت تأخیر تأدیه به کار میرود، مبنای متفاوتی دارد (ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی) و استفاده از آن برای مهریه نتیجه را بهشکل قابل توجهی بیشتر از مبنای قانونی نشان میدهد.
اگر زوج فوت کرده باشد چه تفاوتی میکند؟
طبق ماده ۳ آییننامه، وقتی مهریه باید از ترکه زوج متوفی پرداخت شود، تاریخ فوت مبنای محاسبه است. بنابراین شاخص سال پیش از فوت اعمال میشود، نه شاخص سال پیش از پرداخت. در ابزار، گزینه «مطالبه از ترکه زوج متوفی» همین حالت را اعمال میکند.
آیا مهریه سکه یا طلا هم به نرخ روز محاسبه میشود؟
شاخصگذاری فقط برای مهریهای است که وجه رایج باشد. اگر مهریه سکه، طلا، ملک یا کالای معین است، ارزش آن بر پایه قیمت روز همان مال تعیین میشود، نه شاخص تورم. در ابزار میتوانید حالت «مهریه سکه» را انتخاب کنید و قیمت روز سکه را وارد کنید.
مبلغ عقدنامه به ریال است یا تومان؟
در بیشتر عقدنامههای قدیمی مبلغ به ریال نوشته شده است. اگر عدد سند را به تومان وارد کنید، خروجی ده برابر واقعیت خواهد شد. واحد را دقیقاً مطابق چیزی که در سند نوشته شده انتخاب کنید.
برای عقدهای قدیمی هم محاسبه انجام میشود؟
بله. جدول رسمی بانک مرکزی از سال ۱۳۱۵ آغاز میشود و اعداد ۱۳۱۵ تا ۱۳۹۸ این ابزار از همان جدول رسمی رونویسی شدهاند. برای سالی که عددی در جدول نیست، ابزار عمداً هیچ عددی حدس نمیزند.
چرا بعضی نتیجهها «موقت» علامت میخورند؟
هر نتیجه با دو شاخص محاسبه میشود: شاخص سال عقد و شاخص سال پیش از پرداخت یا فوت. اگر هر دو با جدول رسمی تطبیق داده شده باشند، نتیجه موقت نیست؛ شاخصهای سالانه تا ۱۴۰۱ تطبیق داده شدهاند. اگر یکی از آنها هنوز تطبیق نشده باشد (در حال حاضر سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴)، کل نتیجه موقت است و ابزار دقیقاً میگوید کدام شاخص علت آن است.
اگر بعداً شاخص سال پرداخت منتشر شود، مابه‌التفاوت تعلق میگیرد؟
طبق نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۴/۲۸، شاخص قابل اعمال، شاخص سال پیش از پرداخت (یا پیش از فوت زوج) است و انتشار بعدی شاخص سال پرداخت یا فوت، موجب محاسبه دوباره و مطالبه مابه‌التفاوت نمیشود.
آیا زن می‌تواند همه مهریه را یک‌جا مطالبه کند؟
مطالبه مهریه حق زوجه است، اما وصول آن به توان مالی زوج بستگی دارد. در عمل، دادگاه پس از بررسی دعوای اعسار ممکن است پرداخت را قسط‌بندی کند.
محدودیت ۱۱۰ سکه چه ارتباطی با این محاسبه دارد؟
آن محدودیت مربوط به امکان بازداشت زوج در مهریه سکه‌ای است و ربطی به فرمول شاخصگذاری مهریه وجه رایج ندارد.
خروجی این ابزار در دادگاه پذیرفته میشود؟
خیر، این یک برآورد است. مبلغ رسمی را دادگاه یا اجرای ثبت بر پایه استعلام از بانک مرکزی تعیین میکند. از این عدد برای تخمین و تصمیم‌گیری اولیه استفاده کنید.
ابزارهای مرتبط
فقط ابزارهایی که برای همین موضوع به کار می‌آیند.